SSOS - Savez speleoloskih organizacija Srbije

    SerbianEnglish

Plandiste - Ponara

Ел. пошта Штампа ПДФ

PLANDIŠTE - PONARA (~ 46 km od Mravinjaca)

selo Golubac, zaseok Mitrići, okolina Valjeva, zapadna Srbija

Istorijat istraživanja i geografski položaj objekta

Područje u okviru kojeg se nalazi pećina Plandište - Ponara obuhvata Bačevačku krašku oblast, koja pripada valjevskoj Podgorini i prostire se jugoistočno od Valjeva. Ka pećini se može doći putem Valjevo - Rajković. Od sela Rajković skrene se desno, putem do sela Golubac. Do ulaza u pećinu je moguće doći putničkim vozilom. Pećina se nalazi u selu Golubac, zaseok Mitrići, sliv reke Ribnice. Ulaz je na 370 metara nadmorske visine. Pećina se razvila u početnom delu doline koju meštani zovu Golubsko polje. Kraška dolina u kojoj se razvila pećina se pruža ka severozapadu. Po njenom dnu su u nizu poređane levkaste vrtače čije dubine ne prelaze 10 m. Krečnjačka masa je uglavnom prekrivena aluvijalnim nanosom.

Pećina nije bila poznata kod meštana, jer je njenih sedam ponora bilo začepljeno organskim materijalom i rečnim nanosom. Znalo se samo za vigled iznad ponorske zone, ali se pretpostavljalo da je u pitanju plitka jama. U septembu 1979. godine voda je provalila najniži ponor. To je iskoristila Speleološka grupa Društva istraživača "Vladimir Mandić - Manda" i istražila tada najdužu pećinu valjevskog kraja. Ukupna dužina svih kanala je 968 m, od čega na glavni pećinski kanal otpada 524 m.

Morfološke karakteristike objekta

Rečni tok koji ponire u pećinu izgradio je vrlo široku ponorsku zonu sa sedam ponora na dužini od 70 m. Svi ponorski otvori, osim najnižeg, su zasuti fluvijalnim nanosom. Pećinski kanali starih ponora meandriraju i spajaju se u jedan na dužini od 40 m. Njihova širina je približno ista i ne prelazi 3 m. Samo su dva najniža ponorska kanala izgradila dvorane koje su izdužene u smeru pružanja kanala. Dvorana najnižeg kanala je dugačka 22 m široka 10 m, a visina tavanice je 6 m. Dno dvorane je zatrpano ogromnim, odronjenim blokovima što ukazuje na vertikalni rast pećine. Ovakva evolucija ulazne dvorane uslovila je pojavu vigledi na početnom delu gde je krečnjački sloj bio najtanji. Iz dvorane u dubinu krečnjačke mase meandriraju dva kanala i spajaju se na 40. metru sa ostalim ponorskim kanalima. Niži kanal koji se javlja u središtu dvorane počinje jamom dubine 2 m, i povremeno je aktivan. Posle 40. metra, gde se svi ponorski kanali spajaju, vode ulaze u kompaktan krečnjački blok i ne uspevaju da izgrade splet kanala, već duž jedne dijaklaze, stvaraju jedinstven kanal koji se širi, i na 107 metru je širok 5 m. Na 101. metru se nalazi prerast od matične stene koju voda erozijom nije uspela da razruši. U ovom delu dno pećinskog kanala je zasuto debelim slojem finog peska. Zidovi su izglačani erozijom vode. Na tavanici, koja je prosečno visoka 10 m, javljaju se stalaktiti.

Posle suženja pećinskog kanala na 132. metru, masivni krečnjaci postaju ispresecani pukotinama, kroz koje je podzemni rečni tok formirao splet kanala. Kanali mendriraju na različitim visinama, pa se čak i ukrštaju. Znatno se šire gradeći pećinska proširenja, a na mestima gde se spajaju, i manje dvorane. Najširi je sada aktivni kanal, sa 5 m širine, a visina tavanice je oko 3 m. Dno kanala je zasuto odronjenim krečnjačkim blokovima.

Od ponorske zone do 224. metra pećinski kanali meandriraju u pravcu severoistoka. Od 224. metra pećinski kanal menja pravac i skreće ka jugoistoku. Na 264. metru pećinski kanal se račva, primarni se pruža 27 metara ka severoistoku, a zatim skreće ka jugoistoku i dužinom od 71 m se na 309. metru ponovo spaja sa glavnim kanalom. Desni, sekundarni kanal meandrira ka jugoistoku i nakon 45 metara se spaja sa primarnim kanalom. Nakon spajanja primarnog i sekundarnog kanala glavni kanal se naglo širi na 6 m, a visina je 8 m. Na 322. metru ka jugozapadu se odvaja bočni kanal dužine 51 m. Visina tavanice bočnog kanala od početka do kraja kanala opada od 6 do 1.5 m. Dno kanala je zasuto nanosom i glinom. Tavanica je bogata belim stalaktitima, a zidovi su prekriveni kalcitnim salivom. Na 367. metru glavni pećinski kanal se širi u izrazitu pećinsku dvoranu koja je dugačka 32 m, a široka 11 m. Dno dvorane je zatrpano krečnjačkim blokovima i sitnim peskom. Blokovi su cementovani kalcitom, a na njima se formiraju stalagmiti. Tavanica je bogata stalaktitima. Na kraju dvorane duž pećinskog kanala se proteže dugačko koritasto udubljenje dužine 25 m ispunjeno vodom. Od 395. metra, gde se završava dvorana, do 457. metra pećinski kanal se postepeno sužava na širinu od svega 1 m. Visina tavanice takođe opada do 0.8 m. U ovom delu pećine nema pećinskog nakita, a kanal je zasvođen i podseća na veštački prokopan tunel. Na 487. metru iza naglog suženja, kanal se spušta preko kaskade duboke 3 m i opet širi na 3.2 m. Nakon 4 oštra meandra suvi pećinski kanal se završava sifonskim jezerom. Jezero je široko 5 m, a iznad njega se uzdiže odžak. Bilo je pokušaja ronjenja jezera, ali tek skoriji zaroni su bili uspešni u njegovom preronjavanju.

Ukupna dužina sifona iznosi 60 m sa maksimalnom dubinom od 8 metara. U poslednje vreme je zabeležena veća količini sedimenta u njemu. Kanal koji se pruža posle sifona nije snimljen niti potpuno istražen.


 
You are here: Home